Streszczenie czterech ksiąg Podstaw Religii Chrześcijańskiej w 100 cytatach.

Księga I

O poznaniu Boga

1. Na niemal całą naszą wiedzę, w ostatecznym rozrachunku zasługującą na to, by ją uznać za prawdziwą i pełną, składają się dwie części: poznanie Boga oraz poznanie nas samych. (ICR I 1:1)

2. Jest rzeczą pewną, że człowiek nigdy nie pozna samego siebie, dopóki nie odda się kontemplowaniu oblicza Boga, od patrzenia na Niego przechodząc do spojrzenia na siebie.  (ICR I 1:2)

3. Jest rzeczą jasną, że poznajemy Boga nie wtedy, kiedy stwierdzamy, że zapewne gdzieś jakiś Bóg istnieje, ale wówczas, kiedy pojmiemy to, co powinniśmy o Nim pojąć, to, co służy Jego chwale, krótko mówiąc to, co stosowne i właściwe. (ICR I 2:1)

4. Poczucie boskości tak głęboko tkwi w ludzkim umyśle, że nie sposób go wymazać. Przekonanie o istnieniu Boga zaszczepione w nas zostało tak głęboko, że przenika aż do szpiku kości. (ICR I 3:3)

5. Najwyższym szczęściem i celem życia jest poznawanie Boga (ICR I 5:1)

6. Piękne lampy gmachu świata świecą nadaremnie, by ukazać nam chwałę Boga, skoro otaczają nas promieniami ze wszystkich stron i nie potrafią wskazać właściwej drogi (ICR I 5:13)

7. Choć więc Bogu nie brakuje świadków, kiedy przez swoje dobrodziejstwa zachęca łagodnie ludzi, by Go poznawali, oni wolą podążać własną drogą, czyli tkwić w śmiertelnych błędach. (ICR I 5:13)

O Piśmie Świętym

8. Ludzie starzy, z załzawionymi i niedowidzącymi oczami, patrzący w piękną księgę o wyraźnych nawet literach, widzą pismo, lecz z trudem mogą odczytać dwa kolejne słowa. Ale wystarczy dać im okulary, a czytanie przyjdzie im z łatwością. W podobny sposób Pismo daje nam wiedzę o Bogu, która inaczej byłaby pogmatwana i niezrozumiała. (ICR I 6:1)

9. Dla oświecenia i nauki prawdziwej religii potrzebna jest najpierw prawda Boża i nikt nie może mieć choćby przedsmaku zdrowej doktryny traktującej o Bogu, dopóki nie znajdzie się w szkole Pisma Świętego. (ICR  I 6:2) 

10. Niech wystarczy nam wiedza, że nie ma innej prawdziwej wiary, jak tylko ta, którą Duch Święty utwierdza w naszych sercach. (ICR I 7:5)

11. Jakiż jest bowiem początek prawdziwej wiedzy, jeśli nie rychle, szczere i gorliwe przyjęcie Słowa Bożego? (ICR I 7:5)

O czci wobec Boga

12. Ludzki umysł tworzył nieustannie i od zawsze jakieś bożyszcza .  (ICR I 11:8)

13. Poznanie Boga nie polega na chłodnej spekulacji, lecz wymaga oddania się Mu na służbę. (ICR I 12:1)

14. Bóg jest zawsze pozbawiany czci, a Jego służba znieprawiana, ilekroć ujmuje Mu się choćby cząstkę Jego boskości, Jemu tylko przynależnej. (ICR I 12:1)

15. Wszak ludzkie pojmowanie całkiem naturalnie stawia na pierwszym miejscu samego Boga, potem Jego Mądrość, a następnie Jego Moc, pozwalającą realizować to, co postanowił. Dlatego powiedziane jest, że Syn tylko od Ojca pochodzi, a Duch Święty od Ojca i Syna. (ICR I 13:18)

16. Wszelka siła, działanie i ruch stworzeń nie wynikają same z siebie, ale że Pan Bóg swym tajemnym wyrokiem rządzi wszystkim i nie dzieje się nic, czego On nie postanawia rozmyślnie, wedle własnej woli. (ICR I 16:3) 

17. Nie tylko niebo, ziemia i wszystkie nieczułe stworzenia podlegają rządom Jego opatrzności, lecz także wszystkie plany i przedsięwzięcia ludzi, których prowadzi On do wyznaczonego celu. (ICR I 16:8)

18. Pan Bóg ma zawsze rację, postanawiając czynić to, co czyni. (ICR I 17:1)

19. Kiedy niesprawiedliwie doświadczamy za ze strony ludzi, zapomnijmy o ich niegodziwości, która może tylko rozbudzić w nas gniew i popchnąć do zemsty. Pamiętajmy, aby wznieść się do Boga i mieć przekonanie, że to za sprawą Jego przenikliwych i słusznych postanowień wszystko to, co nasi wrogowie podejmują przeciwko nam, jest dozwolone, a nawet nakazane. (ICR I 17:8)

Księga II

O grzeszności człowieka

20. Otóż poznanie nas samych polega przede wszystkim na rozważaniu tego, co zostało nam dane w chwili stworzenia i jak wspaniałomyślny jest wobec nas Pan Bóg, wciąż okazując swą dobrą wolę. (ICR II 1:1)

21. Ktokolwiek słucha podobnych nauk, schlebiających naszym własnym możliwościom, nie pogłębi wcale wiedzy o sobie, lecz popadnie w jeszcze większą ignorancję.(ICR II 1:2)

22. Pan Bóg uświęca dzieci wierzących ze względu na ich rodziców, ale nie wynika to z ich natury, tylko z Bożej łaski. (ICR II 1:7)

23. Nie ma żadnego ryzyka, że człowiek ukorzy się zanadto, kiedy pojmie, że musi odzyskać w Bogu to, czego mu brak (ICR II 2:10)

24. Tam gdzie brak pragnienia, by głosić chwałę Boga, brak również elementarnej prawości. (ICR II 3:4)

O Prawie Bożym

25. Prawo jest niczym zwierciadło, w którym dostrzegamy najpierw naszą słabość, potem grzech z niej płynący, a wreszcie nieszczęście wynikające z jednego i drugiego. (ICR II 7:7)

26. Powszechnie wiadomo, że kiedy potępiamy zepsucie, to jednocześnie chwalimy cnotę. Ale my domagamy się czegoś więcej, niż na ogół rozumieją ludzie, kiedy tak myślą. Albowiem dla nich cnota odwrotna od zepsucia to tylko powstrzymanie się przed zepsuciem. My zaś idziemy dalej i twierdzimy, że cnota to uczynki odwrotne niż zło.(ICR II 8:9)

27. Pan Bóg daje nam pierwsze przykazanie: ,,Nie będziesz miał innych bogów przede mną”. Jego celem jest pokazanie, że sam Bóg pragnie stać najwyżej i mieć pełnię władzy nad swym ludem. (ICR II 8:16)

28. Cel [drugiego] przykazania to nauka, że Bóg chce, aby należne Mu hołdy nie były profanowane jakimiś zabobonnymi praktykami. (ICR II 8:17)

29. Cel [trzeciego] przykazania to uzmysłowienie nam, że Bóg chce, aby majestat Jego imienia był dla nas święty i nietykalny. (ICR II 8:22)

30. Celem [czwartego] przykazania jest nakłonienie nas, abyśmy obumarłszy dla naszych własnych odczuć i zajęć, rozmyślali nad Królestwem Bożym, a rozmyślanie to przebiegało w sposób, który nam Pan Bóg wskazał. (ICR II 8:28)

31. Cel [piątego] przykazania, to wymóg zachowania porządku ustalonego przez Boga i przestrzegania hierarchii, jaką ustanowił. (ICR II 8:35)

32. [Szóste] przykazanie ma na celu uzmysłowić nam, że skoro Pan Bóg zgromadził i połączył ze sobą ludzi w związek, to ocalanie i ochranianie wszystkich stanowi nakaz obowiązujący każdego. (ICR II 8:39)

33. Cel [siódmego] przykazania jest następujący: Bóg kocha czystość i niewinność, dlatego też musimy się wystrzegać wszelkiej nieprzyzwoitości.(ICR II 8:41)

34. Celem [ósmego] przykazania jest, aby każdemu oddawać to, co doń przynależy. Streszcza się to w zakazie przywłaszczania sobie cudzych dóbr, wraz z jednoczesnym nakazem starannej ochrony dóbr własnych. (ICR II 8:45) 

35. Bóg będący prawdą nienawidzi kłamstwa, dlatego przykazanie [dziewiąte] ma na celu zachęcenie nas do wierności prawdzie bez obłudy. (ICR II:47)

36. Oto cel [dziesiątego] przykazania: ponieważ Pan Bóg pragnie, aby naszą duszą kierowało i wypełniało ją uczucie miłosierdzia, przeto musimy usunąć z serca wszelkie pożądanie, które mu się sprzeciwia. (ICR II 8:49)

O Przymierzu i Pośredniku

37. Słowo ,,Ewangelia” zawiera w sobie wszystkie dowody miłosierdzia i ojcowskiej dobroci, jakie kiedykolwiek otrzymaliśmy od Boga. Ale słowo to odnosi się w szczególności do głoszenia łaski, którą mamy w Jezusie Chrystusie. (ICR II 9:2)

38. Wszyscy, których Pan Bóg postanowił przysposobić i uznać za swój lud od początku świata, zostali z Nim połączeni więzami tej samej wiary co nasza. (ICR II 10:1)

39. Któż mógł wygrać ze śmiercią, jeśli nie Życie? On miał zwyciężyć grzech, a któż inny mógł tego dokonać, jeśli nie Sprawiedliwość? On miał pokonać potęgi tego świata, a któż mógłby odnieść takie zwycięstwo, jeśli nie Ten, którego moc była ponad wszystko? A gdzież jest życie, sprawiedliwość i potęga niebios, jeżeli nie w Bogu? (ICR II 12:3)

40. Pan Jezus ukazując się, przyjął postać Adama, przybrał jego imię i zajął jego miejsce. Aby okazać posłuszeństwo Ojcu, oddał swoje ciało pod Jego sprawiedliwy osąd i odcierpiał przez nas zasłużoną karę w ciele, w którym grzech został popełniony. (ICR II 12:3)

41. Jeśli chcemy mieć pewność, że Bóg nas kocha i jest nam życzliwy, powinniśmy skierować oczy na Jezusa Chrystusa i na Nim się zatrzymać. (ICR II 16:3)

42. Jezus Chrystus walczył przeciw potędze diabła, przeciw okropieństwu śmierci i piekielnym cierpieniom, pokonał je i zwyciężył. Zwyciężył po to, abyśmy umierając, nie obawiali się już więcej tego, co nasz Król pokonał i unicestwił. (ICR II 16:12)

Księga III

O wierze

43. Dopóki nie należymy do Chrystusa i jesteśmy z Nim rozdzieleni, dopóty wszystko, co On uczynił lub wycierpiał dla zbawienia rodzaju ludzkiego, jest bezużyteczne i nie ma znaczenia. (ICR III 1:1)

44. Duch Święty jest jakby więzią, którą Syn Boży łączy nas ze sobą skutecznie. (ICR III 1:1)

45. Wiara to znajomość dobrej woli Boga wobec nas i przekonanie o jej prawdziwości. (ICR III 2:12)

46. Na tym właśnie polega główny aspekt wiary: nie powinniśmy myśleć, że obietnice miłosierdzia składane nam przez Pana Boga są prawdziwe tylko ogólnie, a nie wobec nas. Musimy je brać do serca, a wtedy będą nasze. (ICR III 2:16)

47. Rzecz to doprawdy niezwykła, że wiara potrafi wspierać serca wierzących pośród tak wielkich i ciężkich rozterek! Jest niczym gałąź palmowa, która ugina się pod ciężarem, ale natychmiast prostuje się ku górze, kiedy ciężar znika. (ICR III 2:17)

48. Ten, kto zmaga się ze swoją słabością, kto stara się w strapieniu zachować wiarę, a nawet ją pogłębić, już odniósł znaczną część zwycięstwa. (ICR III 2:17)

49. Wierni zaś, choćby byli przytłoczeni wielkim brzemieniem i ledwo żywi, nadal ufają i odważnie pokonują trudności, bez względu na ponoszoną cenę. (ICR III 2:17)

50. Niewiara nie rani śmiertelnie, a jedynie nęka i zadaje rany możliwe do wyleczenia (ICR III 2:21)

O życiu chrześcijańskim

51. Ilekroć jest mowa o łączności z Bogiem, musimy pamiętać, że tym łącznikiem jest świętość. Ale to nie znaczy, że dopiero osiągnąwszy świętość, łączymy się z Panem Bogiem! Musimy to uczynić wcześniej, aby mógł przelewać na nas swoją świętość i prowadzić tam, dokąd nas wzywa. (ICR III 6:2)

52. Pismo podkreśla, że tak jak Pan Bóg pojednał się z nami przez Jezusa Chrystusa, tak i my powinniśmy kierować się tym przykładem. Niechże ci, którzy tylko filozofom przyznają prawo do zajmowania się kwestiami etycznymi, pokażą mi w ich księgach równie dobrą metodę jak ta, którą przytoczyłem. (ICR III 6:3)

53. Ponieważ nie należymy do samych siebie, nasz rozum i wola nie panują nad naszymi decyzjami i wyborami. Nie należymy do siebie i nie nam decydować o tym, co dobre dla naszego ciała. (ICR III 7:1)

54. Obowiązkiem chrześcijanina jest postawa pokazująca, że pamięta o Bogu przez całe życie. Ten, kto dostrzega Boga we wszystkich uczynkach, z łatwością odwiedzie umysł od wszelkich próżnych rozważań. (ICR III 7:2)

55. Ci, których Pan Bóg uczynił swymi dziećmi, muszą się przygotować na życie trudne, ciężkie, pełne mozołu i różnorakich nieszczęść, gdyż Ojciec niebieski postanowił tak właśnie doświadczać i wystawiać na próbę swoje sługi. (ICR III 8:1)

56. Na tym właśnie polega wytrwałość, kiedy wierzący odczuwa wprawdzie gorycz cierpienia, ale powstrzymywana wędzidłem Bożej bojaźni nie przekształca się ona w gniew ani rozczarowanie. (ICR III 8:8)

57. Gdybyśmy potępiali wszelkie łzy, to jakże mielibyśmy oceniać Pana Jezusa, który ,,w śmiertelnym zmaganiu jeszcze gorliwiej się modlił, a jego pot był jak krople krwi spadające na ziemię”? (ICR III 8:9)

58. Pismo wychwala świętych za odwagę wówczas, kiedy pomimo straszliwych cierpień nie upadają na duchu, gdy pełni goryczy odczuwają zarazem duchową radość, gdy dławi ich wielka trwoga, a mimo to radują się, znajdując pociechę w Bogu. (ICR III 8:10) 

O umiarze

59. Naturalne przymioty każdej rzeczy pokazują, jak mamy się nią cieszyć, w jakim celu i do jakiego stopnia. Jakże możemy przypuszczać, że Pan Bóg obdarzył kwiaty tak rzucającą się w oczy urodą nie po to, aby wolno było nam się nią cieszyć? Że nadał im piękne zapachy, wcale nie chcąc, aby człowiek się nimi delektował? (ICR III 10:2)

60. Pamiętajmy, że wszystkie nasze dobra zostały stworzone po to, abyśmy poznali ich Twórcę i wysławiali Jego hojność, składając Mu dziękczynienie. (ICR III 10:3)

61. Wielu tak się delektuje złotem, marmurem i obrazami, że sami stają się jak kamień lub metal; podobni do swoich idoli. (ICR III 10:3

62. Nauczmy się brzemię biedy znosić równie cierpliwie i ze spokojem w sercu, jak miarkować korzystanie z dostatku (ICR III 10:4)

63. Niechaj zatem wierzący dbają o likwidowanie rzeczy zbędnych i wszelkiego ostentacyjnego nadmiaru, niech zrezygnują z niepowściągliwości, iżby to, co ma być dla nich pomocą, nie stało się przeszkodą. (ICR III 10:4)

64. Prawie zawsze człowiek, który nie potrafi znosić biedy, nie będzie także umiał odnaleźć się należycie w dostatku. (ICR III 10:5)

65. Jeśli nie będziemy zawsze przestrzegać zasad swego powołania, wówczas w rozmaitych aspektach naszego życia zabraknie harmonii. Natomiast każdy, kto zmierza do słusznego celu, taką harmonię osiągnie. Nie odważy się żądać więcej, niż dopuszcza jego powołanie. (ICR III 10:6)

66. Nie ma tak pogardzanego i niskiego zajęcia, które nie błyszczałoby przed Bogiem i nie było wysoko cenione pod warunkiem, że w ten sposób wypełniamy swoje powołanie. (ICR III 10:6)

O usprawiedliwieniu przez wiarę

67. Każdy może sobie dyskutować po szkolarsku o tym, w jaki sposób uczynki usprawiedliwiają człowieka; ale gdy przyjdzie stanąć przed obliczem Boga, wszystko to straci sens, bo rzecz będzie wówczas potraktowana poważnie, a nie lekkomyślnie. (ICR III 12:1). 

68. Po prawdzie, nasza dusza wygląda tak samo wobec Boga jak nasze ciało wobec nieba. Kiedy człowiek rozgląda się wokół siebie, wydaje mu się, że ma dobry i mocny wzrok. Ale kiedy zwróci oczy ku słońcu, wówczas oślepia go ten blask i pojmuje, że wzrok ma słaby, nadający się tylko do oglądania rzeczy przyziemnych. (ICR III 12:2)

69. Zastanawiając się, w jaki sposób nasze sumienie może znaleźć radość i spokój w obliczu Boga, nie znajdziemy nic innego, jak tylko ofiarowane nam darmo usprawiedliwienie z Bożej łaski. (ICR III 13:2)

O modlitwie

70. Modlitwa to sposób na uzyskanie dostępu do bogactw, które mamy w Bogu. (ICR III 20:2)

71. Oczy Boga czuwają, żeby prowadzić ślepców w potrzebie, ale chce On także słyszeć w zamian nasze skargi, by jeszcze lepiej okazywać nam miłość. (ICR III 20:3)

72. Bóg zapewnia, że będzie z uwagą wysłuchiwał naszych modlitw, a nawet się nimi delektował niczym wonną ofiarą, kiedy mu przedłożymy nasze brzemiona i troski. (ICR III 20:14)

O predestynacji

73. Jeśli więc wszystko zależy od boskiego wyboru, jeśli zbawienie otrzymujemy tylko dzięki hojności Boga, to oznacza, że każdy, kto próbuje podważyć tę naukę, jest niewdzięcznikiem, bo zaciemnia coś, co powinno lśnić pełnym blaskiem i niszczy źródło pokory. (ICR III 21:1)

74. Ten, kto doktrynę przeznaczenia traktuje z odrazą, obmawia i wprost krytykuje Boga, jak gdyby zdarzyło Mu się niechcący ogłosić coś, co może tylko zaszkodzić Kościołowi. (ICR III 21:4)

75. Usynowienie wszystkich potomków Abrahama stało się jakby widzialnym znakiem większego i doskonalszego dobra, darowanego tylko prawdziwym wybrańcom. (ICR III 21:7)

76. Pan Bóg może więc obdarzyć łaską, kogo chce, ponieważ jest miłosierny, ale też nie dawać jej wszystkim, ponieważ jest Sędzią sprawiedliwym. A dając niektórym coś, na co nie zasłużyli, dowodzi, że Jego łaska jest darmowa, zaś nie dając jej wszystkim, pokazuje, na co wszyscy zasługują. (ICR III 23:11)

77. Chrystus jest bowiem jak zwierciadło, w którym odbija się nasze wybranie, i tam też ujrzymy je niezawodnie. (ICR III 24:5)

Księga IV

78.

79.

80.